Chó có thể mắc nhiều bệnh truyền nhiễm do vi-rút và vi khuẩn. Một số bệnh tiến triển nhanh, gây tổn thương nhiều cơ quan hoặc có thể dẫn đến tử vong nếu không được phòng ngừa và xử lý kịp thời. Đặc biệt, chó con, chó chưa hoàn thành chương trình tiêm phòng và chó thường xuyên tiếp xúc với nhiều động vật khác có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Dưới đây là 7 bệnh truyền nhiễm quan trọng mà chủ nuôi cần lưu ý ở chó. Mỗi bệnh có đường lây, mức độ nghiêm trọng khác nhau. Vì vậy tiêm vắc-xin cần được kết hợp với vệ sinh môi trường và quản lý nguồn lây.
1. Bệnh dại ở chó
Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm do vi-rút thuộc giống Lyssavirus (thuộc họ Rhabdoviridae) gây ra. Vi-rút tấn công hệ thần kinh trung ương và có khả năng lây từ động vật sang người. Đây là bệnh đặc biệt nguy hiểm vì khi triệu chứng lâm sàng đã xuất hiện, bệnh gần như luôn dẫn đến tử vong.
Bệnh dại lây như thế nào?
Vi-rút dại có trong nước bọt của động vật nhiễm bệnh và thường lây qua vết cắn. Sự lây truyền cũng có thể xảy ra khi nước bọt nhiễm vi-rút tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc hoặc vết thương hở.
Bệnh dại có thể xảy ra ở nhiều loài động vật có vú. Vi-rút chủ yếu lây qua nước bọt của động vật nhiễm bệnh, thường qua vết cắn hoặc vết cào. Theo WHO, chó là nguồn lây liên quan đến tới 99% trường hợp bệnh dại ở người trên toàn cầu.
Hình 1: Chó hung dữ cắn người
(Nguồn: ViphaPet)
Dấu hiệu chó bị bệnh dại
- Thời kì ủ bệnh 3 tuần đến 3 tháng, có thể đến 6 tháng. Chó thay đổi tính nết, giọng sửa khàn, chảy nước bọt nhiều và có những phản ứng bất thường như hung dữ khác thường, vồ cắn người và vật nuôi, liếm, gãi, nhay vết cắn, nuốt bất kì vật gì như rơm rác, mụn vải, gỗ, đất hoặc ủ rủ, nằm riêng xó tối.
- Thời kì toàn phát có 2 trạng thái: Hung dữ với các dấu hiệu như mô tả ở trên hoặc liệt hàm dưới, không sủa, liệt tứ chi, liệt toàn thân, nằm 1 chỗ, chảy nước bọt.
- Chó chết sau 2-10 ngày do liệt hô hấp, kiệt sức do sự tác động của cơn dại và không ăn uống gì
Nội dung tổng hợp từ sách “ Bệnh truyền lây giữa người và động vật “ của TS. Trịnh Đình Thâu, PGS. TS. Phạm Hồng Ngân
Làm sao phòng bệnh dại?
Tiêm vắc-xin dại đầy đủ là biện pháp phòng bệnh quan trọng nhất.
ViphaPet phân phối vắc-xin Rabisin® do Boehringer Ingelheim sản xuất: Vắc-xin phòng bệnh dại, được sử dụng để tạo miễn dịch chủ động chống lại virus dại ở chó, mèo và các động vật có nguy cơ phơi nhiễm.
Chủ nuôi cũng cần quản lý chó khi ra ngoài, hạn chế tiếp xúc với động vật nghi mắc bệnh và thực hiện đúng quy định phòng bệnh dại tại địa phương. Nếu người bị chó hoặc động vật nghi dại cắn, cần rửa kỹ vết thương dưới vòi nưwớc chảy và xà phòng ít nhất 15 phút và đến cơ sở y tế để được đánh giá dự phòng sau phơi nhiễm.
2. Bệnh Carré ở chó
Bệnh Carré là bệnh truyền nhiễm do Canine distemper virus (CDV) gây bệnh hàng loạt chó ở bất kì lứa tuổi nào. Vi-rút có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan, đặc biệt là hô hấp, tiêu hóa và thần kinh.
Bệnh Carré lây như thế nào?
Chó thường lây chủ yếu qua giọt bắn và dịch tiết hô hấp khi chó tiếp xúc gần với động vật nhiễm bệnh. Sau khoảng 7 ngày cảm nhiễm, chó bắt đầu bài thải vi-rút, làm tăng nguy cơ lây lan, đặc biệt trong môi trường nuôi nhiều chó và có cá thể chưa được tiêm phòng đầy đủ.
Dấu hiệu nhận biết chó bệnh Carré
Thời gian nung bệnh từ 3-7 ngày có thể xuất hiện những triệu chứng như viêm xoang, mũi chảy nhiều dịch lỏng lúc đầu, sau đặc dần rồi có mủ, viêm da, mụn mủ ở vùng da mỏng.
Dấu hiệu đặc trưng là chó bị sừng hóa gương mũi, gang bàn chân, viêm kết mạc, mắt chảy nhiều ghèn.
Hình 2: Chó bị bệnh Carré đang cấp cứu tại phòng khám thú y
(Nguồn: ViphaPet)
Thể bệnh nặng: chó sốt cao vài ngày, sau đó giảm sốt, đợt sốt thứ 2 xuất hiện khi vi-rút vào máu và cơ quan hô hấp (sốt 2 pha). Thời gian từ khi phát hiện đến lúc chết kéo dài 1-2 tuần.
- Đi phân lỏng tanh, viêm dạ dày, nôn ói.
- Co giật từng cơn, chảy nước bọt.
- Liệt mất ý thức dẫn đến chết.
Làm sao phòng bệnh Carré?
Đây là bệnh do vi-rút nên chưa có thuốc đặc trị, việc điều trị chủ yếu ngăn chặn triệu chứng lâm sàng, tăng cường sức đề kháng cho thú bệnh.
Tiêm vắc-xin là biện pháp phòng bệnh chủ động quan trọng. CDV thuộc nhóm kháng nguyên cốt lõi trong các hướng dẫn tiêm chủng cho chó của WSAVA và AAHA. Đối với chó con chưa hoàn thành chương trình tiêm phòng, nên hạn chế tiếp xúc với chó đang bệnh hoặc chó không rõ tình trạng tiêm chủng.
3. Bệnh Parvo ở chó
Parvo là bệnh truyền nhiễm đường tiêu hóa cấp tính do Canine parvovirus (CPV) gây ra. Bệnh có khả năng lây nhiễm cao và đặc biệt thường gặp ở chó non, chó chưa tiêm hoặc chưa hoàn thành chương trình tiêm phòng. Bệnh gây tiêu chảy phân lẫn máu, giảm số lượng bạch cầu.
Bệnh Parvo lây như thế nào?
Nguồn lây: Phân của chó nhiễm CPV.
- Lây trực tiếp: Giữa các con chó với nhau.
- Lây gián tiếp: Qua môi trường, con người, dụng cụ, quần áo, khay ăn và nền chuồng bị nhiễm vi-rút.
- Khả năng tồn tại: CPV có sức đề kháng cao và có thể tồn tại trong môi trường trong thời gian dài, từ nhiều tháng và trong một số điều kiện có thể lâu hơn.
Dấu hiệu bệnh Parvo
Triệu chứng chung:
- Bỏ ăn, kiệt sức, ói nhiều lần.
- Tiêu chảy máu tươi với số lượng phân lẫn máu rất nhiều và liên tục. Phân có màu xám vàng đến vàng sậm đen, sau đó là máu tươi.
- Ở những trường hợp nặng, bệnh có thể tiến triển nhanh với mất nước, rối loạn điện giải, nhiễm trùng huyết và có thể tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
- Mức độ nghiêm trọng của CPV phụ thuộc vào tuổi, mức độ stress, giống chó, tình trạng miễn dịch
Hình 3: Chó con 3 tháng tuổi mắc bệnh Parvo.
(Nguồn: Uwe Gille/Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.)
Làm sao phòng bệnh Parvo?
CPV nhiễm nghiêm trọng đối với chó con chưa được chích ngừa < 12 tuần tuổi vì sự suy giảm kháng thể mẹ truyền, có sự phát triển và lớn lên của sự phân chia tế bào.
CPV thuộc nhóm kháng nguyên cốt lõi trong chương trình tiêm chủng cho chó. Bên cạnh tiêm vắc-xin, cần hạn chế cho chó con chưa hoàn thành chương trình tiêm chủng tiếp xúc với môi trường có nguy cơ nhiễm mầm bệnh cao.
4. Bệnh Lepto ở chó
Bệnh Lepto (Leptospirosis) là bệnh truyền nhiễm do các xoắn khuẩn thuộc chi Leptospira gây ra. Đây là bệnh đặc biệt đáng lưu ý vì có khả năng lây truyền giữa động vật và người, đồng thời có thể gây tổn thương thận, gan và nhiều cơ quan khác.
Bệnh Lepto lây như thế nào?
Chó có thể nhiễm Leptospira khi tiếp xúc trực tiếp với nước tiểu của động vật nhiễm bệnh hoặc gián tiếp thông qua đất, nước và môi trường bị ô nhiễm. Các loài gặm nhấm, đặc biệt là chuột, có thể đóng vai trò nguồn mang và phát tán mầm bệnh.
Dấu hiệu chó nhiễm bệnh Lepto
Chó mệt mỏi, bỏ ăn, nôn, đau cơ, sốt, tổn thương thận cấp, tổn thương gan hoặc vàng da. Một số trường hợp có thể xuất hiện rối loạn đông máu hay tổn thương phổi và tiến triển đến suy đa cơ quan.
Xem thêm chi tiết về Bệnh Lepto ở chó là gì? Bệnh có chữa khỏi không? Những biến chứng nguy hiểm nếu phát hiện quá muộn
Làm sao phòng bệnh Lepto?
Vắc-xin Recombitek® C8 phòng 4 chủng Leptospira: L. canicola, L. icterohaemorrhagiae, L. grippotyphosa và L. pomona.
Phòng bệnh cần kết hợp tiêm vắc-xin phù hợp với hạn chế tiếp xúc với nước đọng hoặc nguồn nước có nguy cơ ô nhiễm, tránh tiếp xúc với nước tiểu động vật và kiểm soát các loài gặm nhấm quanh nơi sinh sống.
AAHA cập nhật năm 2024 xếp bệnh Lepto vào nhóm vắc-xin cốt lõi được khuyến cáo cho chó.
5. Viêm gan truyền nhiễm ở chó
Viêm gan truyền nhiễm ở chó là bệnh do Canine adenovirus type 1 (CAV-1) gây ra. Vi-rút có thể ảnh hưởng đến mạch máu, gan, thận và nhiều cơ quan khác. Ở những trường hợp nặng, bệnh có thể gây xuất huyết, tổn thương gan nghiêm trọng và tử vong.
Viêm gan truyền nhiễm trên chó lây như thế nào?
- Trực tiếp: nuôi nhốt chung
- Gián tiếp: qua thức ăn, môi trường, dụng cụ chăm sóc
- Vi-rút có thể tồn tại trong thận và bài thải qua nước tiểu -> nguồn lây nhiễm cho chó khác trong 9 tháng.
Dấu hiệu viêm gan truyền nhiễm
- Biểu hiện đầu tiên là sốt hơn 40 độ C trong 1-2 ngày và có thể tăng cao trở lại vào 1 tuần sau (sốt 2 pha).
- Bỏ ăn, suy nhược, khát nước.
- Sung huyết màng niêm, đặc biệt niêm mạc miệng.
- Viêm hầu họng.
- Sưng gan, đau vùng bụng.
- Ói mửa, tiêu chảy phân sậm màu có lẫn máu.
- Viêm kết mạc mắt, chảy nhiều nước mũi.
- Một số chó sau khi hồi phục có thể xuất hiện đục giác mạc 1 hoặc 2 mắt do thủy thủng.
6. Viêm thanh - khí quản truyền nhiễm do CAV-2
Canine adenovirus type 2 (CAV-2) chủ yếu liên quan đến bệnh đường hô hấp ở chó và là một trong nhiều tác nhân thuộc phức hợp bệnh hô hấp truyền nhiễm ở chó. Bệnh thường nhẹ hơn Carré, Parvo hay viêm gan truyền nhiễm, nhưng có thể lây lan nhanh ở nơi tập trung nhiều chó.
CAV-2 lây như thế nào?
Vi-rút chủ yếu lây qua dịch tiết đường hô hấp, giọt bắn và tiếp xúc gần giữa các chó. Nguy cơ cao hơn tại trại nuôi, khách sạn thú cưng, khu huấn luyện hoặc các địa điểm có nhiều chó sinh hoạt chung.
Dấu hiệu bệnh do CAV-2
Chó có thể ho khan, hắt hơi, chảy dịch mũi và có biểu hiện viêm khí quản - phế quản. Phần lớn trường hợp đơn thuần tương đối nhẹ, nhưng bệnh có thể nặng hơn khi đồng nhiễm với các tác nhân hô hấp khác.
Làm sao phòng bệnh do CAV-2?
Tiêm vắc-xin CAV-2 giúp giảm nguy cơ và mức độ bệnh liên quan đến CAV-2, đồng thời tạo bảo vệ chéo đối với CAV-1. Bên cạnh đó, cần hạn chế cho chó khỏe tiếp xúc gần với chó đang ho và giữ thông thoáng, vệ sinh tốt tại khu vực nuôi tập trung.
7. Bệnh Phó cúm ở chó
Bệnh Phó cúm ở chó do Canine parainfluenza virus (CPiV) gây ra. Đây cũng là một tác nhân thường gặp trong phức hợp bệnh hô hấp truyền nhiễm ở chó. CPiV thường gây bệnh đường hô hấp trên và đa số trường hợp không nghiêm trọng bằng các bệnh ở trên, nhưng có khả năng lây lan nhanh.
Bệnh Phó cúm lây như thế nào?
CPiV lây chủ yếu qua giọt bắn và dịch tiết hô hấp, đặc biệt khi chó tiếp xúc gần trong môi trường đông đúc. Đồng nhiễm với Bordetella bronchiseptica hoặc các tác nhân hô hấp khác có thể làm biểu hiện bệnh rõ hơn.
Dấu hiệu bệnh Phó cúm
Dấu hiệu thường gặp là ho khan, ho thành cơn, chảy dịch mũi, đôi khi sốt nhẹ hoặc mệt mỏi. Ở nhiều chó khỏe mạnh, bệnh có thể tự giới hạn, nhưng vẫn cần theo dõi nếu ho kéo dài, sốt hoặc khó thở.
Làm sao phòng bệnh Phó cúm?
Tiêm vắc-xin giúp giảm nguy cơ và mức độ biểu hiện do CPiV. Ngoài ra, cần hạn chế tiếp xúc với chó có dấu hiệu hô hấp, vệ sinh dụng cụ dùng chung và tăng thông khí ở nơi nuôi nhiều chó.
8. Vắc-xin Recombitek C8 phòng ngừa 9 tác nhân gây bệnh truyền nhiễm trên chó
Hình 4: Vắc-xin Recombitek C8
(Nguồn: ViphaPet)
RECOMBITEK® C8 là vắc-xin phối hợp dành cho chó, hướng đến phòng ngừa 9 tác nhân gây bệnh, tương ứng với 6 bệnh truyền nhiễm quan trọng. Đồng thời kết hợp các công nghệ vắc-xin khác nhau, bao gồm vắc-xin tái tổ hợp, vắc-xin sống nhược độc (MLV) và vắc-xin vô hoạt, đồng thời không có chất bổ trợ giúp giảm tác dụng phụ của vắc-xin.
Phòng ngừa 9 tác nhân và 6 bệnh
Xem thêm trên ViphaPet: Vắc-xin RECOMBITEK® C8 – Phòng ngừa 9 tác nhân gây bệnh trên chó
Xem thêm: Tiêm vắc-xin cho chó con khi nào? Lịch tiêm phòng
Lưu ý: Thông tin trong bài mang tính chất tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc xây dựng chương trình tiêm chủng bởi bác sĩ thú y.
Tài liệu tham khảo
1. World Health Organization (WHO). Rabies – Fact sheet, 2024.
3. American Animal Hospital Association (AAHA). Canine Vaccination Guidelines, updated 2024.
4. Sykes JE. Canine Infectious Respiratory Disease / viral respiratory infections in dogs (review).
5. Sykes JE, et al. Updated ACVIM consensus statement on leptospirosis in dogs.
6. Boehringer Ingelheim Animal Health. RECOMBITEK® Canine Vaccines.
