Vắc-xin thú y hiện nay có thể được phát triển bằng nhiều công nghệ như vắc-xin sống nhược độc, vắc-xin bất hoạt, vắc-xin tiểu đơn vị, vắc-xin tái tổ hợp và vắc-xin dựa trên axit nucleic.
Vắc-xin tái tổ hợp là một thành tựu quan trọng của công nghệ sinh học hiện đại. Thay vì nhất thiết sử dụng toàn bộ mầm bệnh, công nghệ này có thể lựa chọn đoạn ARN mã hóa bệnh hoặc kháng nguyên mục tiêu để tạo đáp ứng miễn dịch.
1. Vắc-xin tái tổ hợp là gì?
Vắc-xin tái tổ hợp (recombinant vaccine) là vắc-xin được phát triển bằng kỹ thuật sinh học phân tử và kỹ thuật di truyền. Gen mã hóa cho một kháng nguyên quan trọng của mầm bệnh có thể được đưa vào một hệ thống biểu hiện như vi khuẩn, nấm men, tế bào nuôi cấy hoặc virus vector.
Tùy công nghệ, sản phẩm cuối cùng có thể là protein kháng nguyên đã được tinh sạch hoặc một vector tái tổ hợp mang gen mã hóa kháng nguyên.
Khi vắc-xin được đưa vào cơ thể, hệ miễn dịch nhận diện các kháng nguyên này và hình thành đáp ứng miễn dịch đặc hiệu, giúp cơ thể phản ứng nhanh hơn khi tiếp xúc với mầm bệnh thật. (Ellis và cs., 2022).
2. Vì sao là bước tiến quan trọng trong vắc-xin cho chó?
- Thiết kế có tính chọn lọc: Tập trung lựa chọn đoạn gen mã hóa cho protetin kháng nguyên có vai trò quan trọng để tạo ra miễn dịch bảo vệ lại mầm bệnh, thay vì sử dụng toàn bộ vi-rút cho việc sản xuất vắc-xin
- Tăng sự an toàn: một số vắc-xin chỉ sử dụng kháng nguyên tái tổ hợp hoặc vector được thiết kế để không gây bệnh như mầm bệnh đích, giảm tác dụng phụ.
- Quy trình sản xuất được chuẩn hóa: công nghệ sinh học giúp kiểm soát tốt kháng nguyên mục tiêu và tính nhất quán của quy trình.
- Có thể kích thích cả miễn dịch dịch thể và miễn dịch qua trung gian tế bào: Đặc biệt với vắc-xin vector vi-rút, kháng nguyên được tạo bên trong tế bào có thể kích hoạt cả kháng thể và các thành phần miễn dịch tế bào. Mức độ đáp ứng miễn dịch phụ thuộc vào loại vector, kháng nguyên của từng loại vắc-xin.
Hình 1: Tiêm vắc-xin cho chó
(Nguồn: ViphaPet)
3. Công nghệ tái tổ hợp trong vắc-xin Recombitek:
Một ứng dụng của công nghệ tái tổ hợp trong thú y là thành phần phòng bệnh Carré – Canine Distemper Virus (CDV) trong các vắc-xin Recombitek.
Hình 2: Vắc-xin Recombitek C8
(Nguồn: ViphaPet)
Thay vì sử dụng vi-rút Carré sống giảm độc lực, thành phần này sử dụng vi-rút canarypox tái tổ hợp làm vector. Các gen mã hóa hai glycoprotein quan trọng của CDV là HA (hemagglutinin) và F (fusion) được đưa vào hệ gen của canarypox.
Sau đó, vi-rút rDistemper được nhân lên bằng cách nuôi cấy tế bào trong nguyên bào phôi chim hoàng yến để tạo ra vi-rút vắc-xin.
Vi-rút được nhân lên để sản xuất vắc-xin Recombitek. Do đó khi tiêm cho chó thì các kháng nguyên này được hệ miễn dịch nhận diện, qua đó kích thích đáp ứng miễn dịch dịch thể và miễn dịch qua trung gian tế bào.
- Đã chứng minh an toàn cho chó ở các độ tuổi khác nhau và tình trạng miễn dịch khác nhau.
- Không sử dụng vi-rút sống Carré (CDV) nên không có tác dụng phụ do độc lực của virus, không có nguy cơ ủ bệnh và không bị viêm não sau khi tiêm.
- Không cần tá dược.
- Một nghiên cứu trên chó con 7–9 tuần tuổi có kháng thể mẹ truyền cho thấy vắc-xin CDV sử dụng vector canarypox tạo được miễn dịch bảo vệ trước thử thách với virus CDV độc lực cao, trong khi đó, các chó đối chứng không được tiêm lại nhiễm bệnh.
- Hoàn toàn tuân thủ các nguyên tắc khuyến cáo tiêm chủng quốc tế như: WSAVA (The World Small Animal Veterinary Association), AAHA (American Animal Hospital Association) and COLAVAC (Comité Latino Americano de Vacunología en Animales de Compañía)
*LƯU Ý: Không phải tất cả thành phần của Recombitek đều là loại vắc-xin tái tổ hợp. Ví dụ, Recombitek C8 sử dụng công nghệ tái tổ hợp cho thành phần CDV; trong khi CAV-2, CPV và CPiV là các thành phần sống giảm độc lực và bốn thành phần Leptospira là bất hoạt.
*Vắc-xin Recombitek do công ty Boehringer Ingelheim sản xuất và được phân phối chính thức toàn quốc thông qua thương hiệu ViphaPet thuộc công ty Olmix Asialand VN
Tài liệu tham khảo
1. Ellis J, Marziani E, Aziz C, et al. (2022). 2022 AAHA Canine Vaccination Guidelines. Journal of the American Animal Hospital Association, 58(5), 213–230. DOI: 10.5326/JAAHA-MS-Canine-Vaccination-Guidelines-22.
2. Pardo, M. C., Tanner, P., Bauman, J., Silver, K., & Fischer, L. (2007). Immunization of puppies in the presence of maternally derived antibodies against canine distemper virus. Journal of Comparative Pathology, 137, S72–S75.
