Chó vừa dùng thuốc trị ve, bọ chét nhưng vài ngày hoặc vài tuần sau lại thấy ký sinh trùng xuất hiện? Điều này không nhất thiết có nghĩa là thuốc không hiệu quả. Điểm mấu chốt nằm ở vòng đời của ve và bọ chét: nhiều giai đoạn sống ngoài cơ thể chó, trong ổ nằm, thảm, khe sàn, sân vườn hoặc trên các vật chủ khác.

1. Vòng đời của bọ chét: phần lớn không nằm trên chó

Bọ chét là ngoại ký sinh trùng hút máu, có 4 giai đoạn phát triển: trứng → ấu trùng → nhộng → trưởng thành. Bọ chét trưởng thành là giai đoạn sống trên vật chủ; ngược lại, ba giai đoạn tiền trưởng thành (trứng, ấu trùng và nhộng) chủ yếu tồn tại ngoài vật chủ (môi trường)

• Ấu trùng: Sau khi phát triển, ấu trùng tạo kén và chuyển sang giai đoạn nhộng.
• Nhộng: Được bảo vệ bên trong kén, giúp chúng chống chịu tốt hơn trước nhiều tác động của môi trường.
• Bọ chét trưởng thành: Khi gặp tín hiệu kích thích (Áp lực cơ học, nhiệt độ tăng và CO₂ do vật chủ thải ra) có thể kích thích bọ chét chui ra khỏi kén => bọ chét trưởng thành => tìm vật chủ và hút máu.

Giai đoạn nhộng là lý do bọ chét có thể “quay lại” sau điều trị: Vì có thể tồn tại trong kén và chờ điều kiện thích hợp, ngay cả khi bọ chét trưởng thành trên vật chủ đã được kiểm soát.

Theo CAPC (2017): Trong điều kiện 24°C (75,2°F) và độ ẩm tương đối 78%, bọ chét có thể nở hoàn toàn vào khoảng ngày thứ 13.

Hình 1: Sơ đồ vòng đời bọ chét

(Nguồn: ViphaPet)

 Bọ chét cái Ctenocephalides canis có thể bắt đầu đẻ trứng chỉ khoảng 1–2 ngày sau lần hút máu đầu tiên. Ở giai đoạn đẻ cao điểm, một con cái có thể tạo khoảng 40–50 trứng/ngày và có thể đạt khoảng 2.000 trứng trong suốt vòng đời. Trứng không bám chặt vào lông nên dễ rơi xuống ổ nằm, thảm, khe sàn hoặc khu vực chó thường đến. (CAPC, 2017)

 Vì vậy, diệt bọ chét trưởng thành đang thấy trên chó mới chỉ xử lý một phần của ổ nhiễm. Trứng, ấu trùng và nhộng ở ngoài môi trường vẫn có thể tiếp tục phát triển thành bọ chét trưởng thành trong những tuần sau. Khi chó được duy trì bảo vệ đúng lịch, bọ chét mới nhảy lên vật chủ sẽ nhanh chóng tiếp xúc với thuốc khi hút máu, từ đó giảm khả năng tiếp tục sinh sản và đẻ thêm trứng xuống môi trường.

2. Vòng đời của ve: vì sao trị hoài không hết?

Ve cứng (họ Ixodidae) thường trải qua 4 giai đoạn: trứng → ấu trùng 6 chân → ve non 8 chân → ve trưởng thành 8 chân.

• Trứng: Sau vài tuần đến vài tháng, tùy điều kiện môi trường → nở thành ấu trùng 6 chân.
• Ấu trùng 6 chân: Tìm vật chủ → hút máu trong vài ngày → rời vật chủ, rơi xuống đất.
• Ve non (nymph) 8 chân: Lột xác từ ấu trùng → tìm vật chủ → hút máu trong vài ngày đến 1 tuần → rời vật chủ, rơi xuống đất.
• Ve trưởng thành 8 chân: Lột xác từ nymph → tiếp tục tìm vật chủ thứ ba để hút máu.
• Hoàn thành vòng đời: Ve trưởng thành rời vật chủ → đẻ trứng trong môi trường 

Sau khi hút no máu, ve cái trưởng thành rời vật chủ và đẻ trứng ở nơi kín, ẩm hoặc trong khe nứt, thường đẻ một ổ trứng lớn. Với ve chó nâu Rhipicephalus sanguineus, một ve cái có thể đẻ khoảng 360–3.000 trứng trong một ổ trước khi kết thúc vòng đời. (CAPC, 2023; CDC, 2005)

Hình 2: Sơ đồ vòng đời ve chó 3 vật chủ

(Nguồn: ViphaPet)

Điều này giải thích vì sao trị ve hoài không hết:  ve nhìn thấy trên chó chỉ phản ánh giai đoạn ký sinh tại một thời điểm. Các giai đoạn tự do trong môi trường vẫn có thể tiếp tục phát triển, do đó chó có thể bị tái nhiễm khi ra sân vườn, bụi cỏ, chuồng nuôi hoặc động vật mang ve khác. Vì vậy, “đã gỡ hết ve hôm nay” không đồng nghĩa với việc nguy cơ ve đã được loại bỏ hoàn toàn.

Xem thêm: Ve chó nguy hiểm như thế nào?

3. Làm thế nào để cắt đứt vòng đời

NexGard là thuốc thú y dạng viên nhai mềm vị thịt bò và chứa hoạt chất Afoxolaner thuộc nhóm isoxazoline. Sau khi chó ăn viên thuốc, Afoxolaner được hấp thu vào tuần hoàn và phân bố toàn thân. 

• Sản phẩm NexGard đã được nghiên cứu tiêu diệt bọ chét trong khoảng 6-8 giờ và diệt bọ chét trước khi chúng đẻ trứng. 
• Hiệu quả đối với ve chó nâu đã hiện diện trên chó đạt 98,8-100% khi đánh giá sau 48 giờ.

Xem thêm: tác dụng của NexGard

Tài liệu tham khảo

1. Companion Animal Parasite Council (CAPC). Fleas – Life cycle and control guidance. Link

2. Companion Animal Parasite Council (CAPC). Ticks – Biology and life cycle. Link

3. Kunkle, B. N. et al. (2014). Assessment of the onset of action of afoxolaner against existing adult flea infestations on dogs. Veterinary Parasitology, 201, 204–206. Link

4. Hunter, J. S. III et al. (2014). Evaluation of the curative and preventive efficacy of a single oral administration of afoxolaner against Ctenocephalides felis on dogs. Veterinary Parasitology, 201, 207–211. Link